İhracatta ödeme şekilleri: hangisi sizi korur, hangisi riski size bırakır?Avrupa'ya satış yapan moda ve ev tekstili markaları için

İhracatta ödeme şekilleri, yurt dışındaki alıcının mal bedelini size hangi yolla ve hangi güvenceyle ödeyeceğini belirler. Türkiye'de bunların listesi resmîdir: İhracat Bedelleri Tebliği (Tebliğ No: 2018-32/48) md. 3/2'ye göre ihracat bedelleri akreditifli ödeme, vesaik mukabili ödeme, mal mukabili ödeme, kabul kredili akreditifli, kabul kredili vesaik mukabili, kabul kredili mal mukabili ve peşin ödeme olmak üzere yedi şekilden biriyle yurda getirilebilir. Seçtiğiniz şekil gümrük beyannamesine yazılır.

Kısaca: peşin ödemede risk alıcıdadır, mal mukabilinde neredeyse tamamen ihracatçıdadır, vesaik mukabili belgeleri banka üzerinden göndererek arayı kapatır, akreditif ise ödemeyi bir bankanın taahhüdüne bağlar. Hangi yöntemi seçerseniz seçin, bedel kural olarak fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilir ve banka İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB) düzenler.

Aşağıda her yöntemi, riskin kimde kaldığını, İBKB'yi ve tek tek tüketiciye kartla satan e-ihracatçının durumunu anlatıyoruz. Sonunda, tahsilat derdini hiç üstlenmeden Avrupa'ya satmanın bir yolunu da gösteriyoruz.

İhracat Genelgesi md. 5'e göre tahsilatta kullanılan ödeme şekli gümrük beyannamesinin 28. hanesine yazılır; birden fazla şekil kullanılırsa diğerleri beyannamenin açıklama kısmına eklenir. Dört temel yöntem şöyle işler:

• Peşin ödeme: Alıcı bedeli mal yola çıkmadan önce öder. İhracatçı için en güvenli yöntemdir. Genelge md. 6'ya göre peşin bedel karşılığı ihracatın 24 ay içinde yapılması zorunludur; süresinde ihraç edilmeyen peşin dövizler prefinansman hükümlerine tabi olur.
• Mal mukabili ödeme: Malı ve belgeleri doğrudan alıcıya gönderirsiniz, alıcı malı teslim alıp sonra öder. Hızlı ve masrafsızdır ama ödeme tamamen alıcının iyi niyetine kalır. Uzun süredir çalıştığınız, güvendiğiniz alıcılara uygundur.
• Vesaik mukabili ödeme: Malı gönderirsiniz ama malı çekmek için gereken belgeleri (fatura, taşıma belgesi vb.) kendi bankanız aracılığıyla alıcının bankasına yollarsınız. Alıcı belgeleri ancak ödeme yaparak (ya da kabul kredilide poliçeyi kabul ederek) alır. Risk azalır ama sıfırlanmaz: alıcı belgeleri hiç almazsa mal varış ülkesinde kalır.
• Akreditifli ödeme: Alıcının bankası, sözleşmede sayılan belgeleri süresinde ve şartlara uygun sunmanız halinde ödeme yapmayı taahhüt eder. Uluslararası uygulamada akreditifler Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) UCP 600 kurallarına tabi açılır; bu kurallar 1 Temmuz 2007'den beri yürürlükte. Güvencesi en yüksek yöntemdir; maliyeti ve belge disiplini de en yüksek olanıdır. Belgedeki küçük bir uyumsuzluk ödemeyi geciktirebilir.

Kabul kredili üç türde (akreditifli, vesaik mukabili, mal mukabili) ödeme hemen değil, sözleşmedeki vadede yapılır. Genelge md. 4/4'e göre sözleşmede fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günden uzun vade öngörülmüşse bedel vade bitiminden itibaren 90 gün içinde yurda getirilir; vadeyi gösteren sözleşme, proforma fatura ya da poliçe aracı bankaya ibraz edilir.

Teslim şekli ile ödeme şekli ayrı şeylerdir: Incoterms malın ve riskin nerede el değiştirdiğini, ödeme şekli paranın nasıl geleceğini belirler. Teslim şekillerini Incoterms rehberimizde, sipariş öncesi belgeyi proforma fatura sayfamızda anlattık.

Ödeme şekli ne olursa olsun bedelin Türkiye'ye gelmesi ayrı bir yükümlülüktür. Dayanağı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ve ona bağlı İhracat Bedelleri Tebliği (Resmî Gazete 4 Eylül 2018, sayı 30525), uygulaması ise TCMB'nin İhracat Genelgesi'dir.

• 180 gün: İhracat bedellerinin yurda getirilme süresi fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez (Genelge md. 4/1). Fiili ihraç tarihi, ihracat beyannamesinin kapanma tarihidir. 180 gün azami süredir; esas olan, alıcı ödeyince bedelin gecikmeksizin getirilmesidir.
• Konsinye: Konsinye ihracatta süre kesin satıştan itibaren işler (Genelge md. 7/2).
• İBKB: Bedel bankaya geldiğinde banka İhracat Bedeli Kabul Belgesi düzenler. Bedel 180 gün içinde gelir ve İBKB düzenlenirse ihracat hesabı aracı banka nezdinde kapatılır (Genelge md. 23/1). Kapanmayan hesaplar vergi dairesine ihbar edilir.
• Döviz satış zorunluluğu: Genelge, İBKB'ye bağlanan bedellerin belli bir kısmının bankaya satılmasını zorunlu tutuyor. Bu oran sık değişiyor: Genelge'nin ek maddelerinde 2022'den bu yana %40, %30 ve %25 gibi oranlar art arda yürürlüğe girip kaldırıldı. Bu yüzden sayfada güncel oran vermiyoruz; İBKB'yi düzenleyen bankanıza işlem günü sorun.

Tek tek tüketiciye satan marka için iki madde özellikle önemli:

• Kartla tahsilat (Genelge md. 13/5): İhracat bedelinin kredi kartıyla tahsil edildiği işlemlerde kartın yurt dışından verilmiş olduğunun tespiti şarttır. Banka, talebe göre her fiş için ayrı ayrı ya da fiş bedellerinin tamamı için tek bir İBKB düzenleyebilir.
• Mikro ihracat (Genelge md. 22/1): Hizmet ihracatı, transit ticaret, mikro ihracat ve serbest bölge işlem formu kapsamında gerçekleştirilen 5.000 ABD doları veya karşılığını geçmeyen tutardaki ihracat işlemlerinde bedellerin tamamının tasarrufu serbesttir. Mikro ihracat ve ETGB sınırlarını ayrıca anlattık.

Bu maddelerin sizin satışınıza nasıl uygulanacağı; satışın beyan şekline, tutarına ve tahsil kanalına bağlıdır. Kendi durumunuz için bankanıza ve mali müşavirinize danışın.

Avrupa'daki son tüketiciye online satışta yukarıdaki yöntemlerin çoğu pratikte kullanılmaz. Tüketici akreditif açtırmaz, vesaik çekmez: siparişi verirken kartla ya da bir ödeme hizmetiyle peşin öder. Bu yüzden e-ihracat yapan markanın asıl soruları farklıdır:

• Para kime ve nereye geliyor? Kendi sitenizden satıyorsanız ödeme kuruluşunuz ya da sanal POS'unuz üzerinden; bir pazaryerinde satıyorsanız pazaryerinin ödeme takvimine göre gelir.
• İade olursa ne olur? Avrupa'da tüketicinin cayma hakkı vardır; iade edilen ürünün bedeli geri döner ve ürünün Türkiye'ye dönüşü ayrı bir maliyettir.
• Gümrük ve vergi kimin üzerinde? 1 Temmuz 2026'dan itibaren AB'ye gönderilen 150 € altı paketlerde gümrük muafiyeti kalktı ve 1 Temmuz 2028'e kadar ürün kategorisi başına 3 € sabit vergi uygulanıyor; alıcı ülkenin KDV'si de (Belçika'da standart oran %21) satış fiyatının içinde olmalı. Ayrıntılar IOSS sayfamızda.
• Kur riski: Avro ile satıp lirayla maliyet ödüyorsanız, ödemenin size ulaştığı gün ile ürünü ürettiğiniz gün arasındaki kur farkı kârınızı değiştirir.

Yani B2B ihracatta asıl risk alıcının ödememesi, B2C e-ihracatta ise tahsilat, iade, vergi ve gönderim işinin tamamını sizin yürütmenizdir. Her satışın net kârını görmek için pazaryeri komisyon hesaplama sayfamızdaki formülü kullanabilirsiniz.

Pomandi, Belçika'da kayıtlı Asia Fam BV'nin markasıdır (KBO BE0791452593) ve Genk ile Brasschaat'ta iki mağazası vardır. Türk moda ve ev tekstili markalarının ürünlerini tüm Avrupa'ya satar ve gönderir; tanıtımı Google, Meta ve diğer dijital kanallarda Pomandi yapar.

Pomandi'de Avrupa'daki alıcıyla siz uğraşmazsınız: akreditif, vesaik ya da tüketiciden tahsilat sizin işiniz olmaz. Süreç üç adım ve toplantı yok:

• Bize ulaşın ya da satıcı portalında hesabınızı açın. Hesap açmak ve ürün yüklemek ücretsizdir.
• Ürün listenizi gönderin: CSV'yi tek tuşla yükleyin, stok listenizi WhatsApp veya e-postayla iletin ya da web sitenizin adresini verin, ürünleri biz çekelim. Fotoğraf ve bilgi yüklenince ürünler otomatik kontrol edilip dakikalar içinde yayına çıkar.
• Ürün satıldığında almak istediğiniz tutarı siz girersiniz; satış olunca ürünü hazırlayıp Türkiye'deki teslim noktamıza bırakırsınız. Avrupa'daki alıcıya gönderim Pomandi'de. Stok göndermezsiniz.

Size ödenecek tutar, ürünü yüklerken girdiğiniz tutardır. Komisyon ve ödeme takvimi yazılı olarak iletilir; bu sayfada oran ya da süre yazmıyoruz. Bu ödemenin muhasebe ve döviz mevzuatı açısından nasıl kaydedileceği işlemin niteliğine bağlıdır; bunu vaat etmiyoruz, mali müşavirinize danışın. Pazaryeri yeni ve kurucu satıcılarını arıyor.

Not: Pomandi, Ticaret Bakanlığı'nın e-ihracat desteği kapsamındaki onaylı pazaryerleri listesinde yer almıyor; bu nedenle pazaryeri komisyon desteği vaat etmiyoruz.

Bu sayfa genel bilgidir, hukuki, vergi veya kambiyo tavsiyesi değildir. Kendi işleminiz için bankanıza, mali müşavirinize ve ihracatçı birliğinize danışın.